NIEUWE CIRCULAIRE WEGEN

Interview met Popma ter Steege Architecten

Popma ter Steege Architecten (PTSA) ontwerpt om duurzaam te bouwen. Steeds vaker is daarom hun streven om dat bouwen te beperken waar mogelijk. Dus toen de architecten gevraagd werden mee te helpen bij de vernieuwing van het Circulair Warenhuis schetsten zij geen nieuw winkelinterieur maar schreven een plan voor de ontwikkeling tot een kwaliteitslabel voor circulair design. Dit met als doel de schijnbaar sterk verschillende culturen van het kringloopbedrijf en designwereld elkaar te laten versterken.

Een lopend project van PTSA is ‘Biopartner 5’ op het Leiden Bio Science Park. Dit is een succesvolle incubatororganisatie die inspiratie biedt voor duurzame ontwikkeling van de campus waarvoor de architecten een nieuw gebouw hebben ontworpen. Dit circulaire gebouw is opgetrokken rond de staalconstructie van 160 ton van een gesloopt naburig laboratorium dat gedemonteerd is en wordt hergebruikt als constructie voor het nieuwe gebouw. “Er is een gesprek ontstaan tussen de directeur van Biopartner 5 en ons. Hij wil graag een bijdrage leveren aan de campuscultuur van het Leiden Bio Science Park en daarom een toekomstgericht en duurzaam gebouw neerzetten. Daarbij was hij zelf erg enthousiast over hergebruik en heeft ons gevraagd daar onderzoek naar te doen”, vertelt Josse Popma. “Wat interessant is aan Biopartner 5 is dat zij al heel veel gebruik maakten van tweedehandsspullen. Voor hen is hergebruik, of circulariteit zo’n logisch onderdeel van hun systeem geworden en ook een manier om mensen bij elkaar te brengen. Circulariteit is voor ons ook belangrijk in ons denken over materiaalgebruik en we wilden dat door een esthetische bril meenemen in de vormgeving”, zegt Jan Willem ter Steege.

PTSA plaatst zichzelf wat betreft duurzaamheid niet binnen een afgebakend kader, maar richt zich altijd op het waarborgen van kwaliteit en tegelijkertijd het beperken van de milieu impact. “Als het op hergebruik aankomt, begin je niet met een wit blad. Dat is een groot avontuur omdat je dan heel anders te werk gaat. Als een staalconstructie er al is, moet je het ontwerp van het gebouw daarop aanpassen waar je normaliter de staalconstructie aanpast op jouw idee”, zegt Jan Willem. “Je wordt een hele andere ontwerper door het leggen van nieuwe verbindingen in je hoofd. Dat is een hele leuke manier van werken waar je uiteindelijk nog veel behendiger, flexibeler en beter in wordt”, vervolgt de architect.

PTSA stelde voor de opgave voor het Circulair Warenhuis een team samen met projectstudio buro bordo en het grafisch ontwerpersduo van Raw Color. Samen stelden zij een lijst op met potentiële productontwerpers die bij het project betrokken konden worden waarvan er uiteindelijk vier gekozen zijn: Jurgen Bey, Nienke Hoogvliet, Max Lipsey en Fraser McPhee. Hierbij lag de focus vooral op het selecteren van ontwerpers die heel hands-on kunnen werken in een workshop en weten hoe ze aan de slag kunnen gaan met een onderzoeksvraag. “We zochten naar ontwerpers met een sterk gevoel voor esthetiek, maar die ook mee kunnen denken over het maakproces in de workshop. De prototypes moeten geen kunstobject worden die alleen zij kunnen maken, maar juist een object die in het productielab herhaald kan worden”, legt Josse uit. Door een samenwerking aan te gaan met de vier productontwerpers, wordt de kwaliteit van de producten van het Circulair Warenhuis verhoogd en kan het zich daarmee onderscheiden. “De ontwerpers kunnen helpen bij het vertellen van een verhaal door ideeën te ontwikkelen die aantrekkelijk en begrijpelijk zijn”, vervolgt Josse.

Door middel van het ontwerpen van prototypes kan worden getoond wat de potentie is van de materialen uit de restromen. Daarmee hoopt het architectenbureau dat de producten niet alleen consumenten bereiken, maar ook andere bedrijven die mogelijk partners kunnen worden. “Het zou mooi zijn als er een netwerk ontstaat van partijen die ons weten te vinden die vervolgens hun productinkopen bij ons doen. Voor bijvoorbeeld een ziekenhuis kan het Circulair Warenhuis een mooi maatschappelijk initiatief zijn waar het ook de bruikbare spullen kan vinden die het nodig heeft. Het is aan ons om de kwaliteit te garanderen”, benadrukt Josse.

De architecten zijn met hun kantoor ingetrokken in het kringloopbedrijf in Leiden om zo bovenop de selectie en de verwerking van de goederen te zitten. “Het begint bij het begrijpen van de organisatie en het sorteerproces. Om dat te kunnen doen, moet je het project omarmen en er diep induiken”, zegt Josse. “Als je erin duikt, krijg je meer gevoel en intuïtie voor het project. Enerzijds is het je eigen nieuwsgierigheid achternagaan en anderzijds wil je ook uitstralen dat je een extra stap neemt waarmee je vertrouwen genereert”, vervolgt Jan Willem. PTSA is ook een samenwerking aangegaan met kunstenaar Claudy Jongstra voor haar solotentoonstelling in Museum De Lakenhal waarbij ze banken hebben ontworpen die zijn gemaakt van het eikenhout uit de kringloop en worden gemaakt in de werkplaats van het Circulair Warenhuis. Een contact dat weer via buro bordo is gelegd.

De strengere coronamaatregelen zorgen ervoor dat er binnen het project veel geschakeld moet worden. In plaats van in een conceptstore en galerie, zullen de circulaire ontwerpen nu eerst in een showroom gepresenteerd worden. “Nu ontstaat er een soort galerie en showroom op dezelfde plek waar ook de werkplaats zit. Het vertelt een heel breed verhaal waar we nog veel meer ontwerpers aan kunnen binden en waar we ook de Leidse musea bij hebben betrokken. Het gaat erom dat het een start van iets is. De prototypes die we presenteren dienen als voorbeelden die zullen worden uitgewerkt tot producten”, gaat Josse verder.

Het concrete doel van het Circulair Warenhuis is om een transitie te maken van het verkopen van gebruikte goederen die binnenkomen naar het hergebruiken van materialen en zo werk te creëren. “Ik vind het persoonlijk heel erg fijn dat er zoveel betrokkenen zijn die met veel enthousiasme een bijdrage leveren aan het project. Dat geeft veel energie en door dit project met verschillende partijen uit te voeren, ontstaat er een heel hoog niveau. Dit geldt ook voor je eigen manier van werken en dat vind ik heel inspirerend”, eindigt Josse.